Willem van Genk

Willem van Genk (Voorburg, 2 april 1927 – Den Haag, 12 mei 2005) was een Nederlands beeldend kunstenaar. Hij wordt vaak beschouwd als de belangrijkste Nederlandse vertegenwoordiger van de outsider art. Die kwalificatie marginaliseert ten onrechte zijn positie binnen de beeldende kunst in Nederland van na de Tweede Wereldoorlog.

Willem van Genk werd geboren in een welgesteld katholiek gezin, als tiende kind en enige jongen na negen meisjes. Zijn vader, handelaar in comestibles, was afkomstig uit Bergen op Zoom; grootvader Van Genk was een broer van de architecten Piet van Genk en Kees van Genk. Toen Van Genk vier jaar oud was overleed zijn moeder aan borstkanker. Hij kwam tijdelijk te wonen bij een oom en tante in Bergen op Zoom en zou daarna vooral worden opgevoed door deze tante en zijn zus Nora. Op de lagere school vertoonde Willem ernstige leer- en aanpassingsproblemen. Rond 1937 bracht hij tijd door op twee internaten.

Eind 1958 meldde Van Genk zich aan bij de Haagse Academie voor Beeldende Kunsten. Van Genks toelating was dusdanig opzienbarend dat er een korte tekst over hem verscheen in de Haagsche Courant, de eerste keer dat hij als kunstenaar bij naam genoemd werd in de media. 

Het werk van Van Genk wordt vrijwel standaard gerekend tot de art brut of outsider artArt brut is een term die de Franse kunstenaar Jean Dubuffet gebruikte om het werk aan te duiden van makers die buiten het officiële kunstcircuit stonden en die niet door de kunstgeschiedenis waren ‘besmet’. In de praktijk kwam dit vooral neer op de productie van kunstenaars met een psychische stoornis. De Britse kunsthistoricus Roger Cardinal gebruikte voor een studie uit 1972 de term outsider art als synoniem voor art brut, maar beide termen zijn sindsdien wat uit elkaar gaan lopen. Dubuffet was zeer strikt met betrekking tot de criteria voor een art brut kunstenaar, terwijl onder outsider art vaak ook het werk van autodidacten en naïeven wordt gerekend.

Omdat de categorieën art brut en outsider art in feite betrekking hebben op de positie van de kunstenaar, en niet op het werk, doen deze aanduidingen ook in het beste geval geen recht aan de kwaliteit van het werk van Van Genk. In het slechtste geval wordt vooral gefocust op zijn vermeende verstandelijke beperkingen. Echter, zoals Alana Shilling-Janoff stelt: ‘To focalize van Genk’s art through his psychosis is to lionize what marks the artist as an ‘outsider’ at the cost of critically evaluating his artistic production.’

In de loop van de jaren zestig kreeg Van Genk ook te maken met de etiketten ‘zondagsschilder’ en ‘naïef’. Van der Endt stelt echter dat hooguit een deel van het werk van Van Genk kwalificeert als naïeve kunst. Vanwege Van Genks verblijf op de kunstacademie en zijn kennis van het werk van andere kunstenaars, is ook zijn positie als outsider artist twijfelachtig. In 1992 weigerde het Los Angeles County Museum of Art werk van Van Genk op te nemen in een tentoonstelling over outsider art, omdat hij alleen aan musea wilde verkopen.

Het werk van Van Genk is soms in verband gebracht met dat van Robert Rauschenberg, met name vanwege de collagetechniek die een groot deel van de productie van beide kunstenaars bepaalt. Op inhoudelijk vlak valt vaker de naam van de achttiende-eeuwse Italiaanse graficus Giovanni Battista Piranesi, met name waar het gaat om de grote stadsgezichten uit de jaren vijftig. Ook met de kunst van het Futurisme is een verband te leggen, via de nadrukkelijke rol van verkeer en vervoer. Een mogelijke thematische parallel is te vinden bij de Tsjechische schrijver Franz Kafka, in wiens werk het individu eveneens onderworpen lijkt aan onzichtbare en onduidelijke machtsstructuren. Voor een meer theoretische benadering zou de Franse denker Michel Foucault van nut kunnen zijn. Diens opmerkingen over de relatie tussen macht, visualiteit en het subject in zijn studie Surveiller et punir (1975) sluiten naadloos aan bij het werk van Van Genk.

Deze tekst komt oorspronkelijk van het Wikipedia-artikel Willem van Genk. Deze tekst is beschikbaar onder de licentie CC-BY-SA 3.0

Alles over Willem van Genk

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

Close
Menu
Close
error: Alert: Content is protected !